25 Temmuz 2018 Çarşamba

Hocaların Hocası, 100 Yıllık Bir Çınar: Halil İnalcık

"72 kitabım var, çoğunu 80 yaşından sonra yazdım. Bir şeye âşık oldunuz mu her şeyi unutursunuz..." Halil İnalcık

Bu yazımda sizlere, bugün aramızdan ayrılışının ikinci yıl dönümünde büyük bir sevgi ve saygıyla andığımız Prof. Dr. Halil İnalcık'ın 100 yıllık üretken, verimli, vatansever ve daima doğru bilginin peşinden koşan yaşamını anlatacağım. Mekânı cennet olsun...

İlk Yıllar

Halil İnalcık, 7 Eylül 1916'da İstanbul'da doğdu. Babası Kırım göçmenlerinden Seyit Osman Nuri Bey, annesi Ayşe Bahriye Hanım'dır. İlk tahsilini 1923-1930 yılları arasında Ankara Gazi Mektebi'nde yapan İnalcık, orta öğretimine bir yıl Sivas Muallim Mektebi'nde devam etti. Orta tahsilini 1931'de Ankara'da Gazi Muallim Mektebi'nde tamamladı. Lise eğitimini o dönemin en iyi okullarından biri olan Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi'nde tamamladı. 

Akademik Kariyerin Basamakları

Yüksek tahsiline 1935'te Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi'nde (AÜDTCF) başladı. 1940'ta mezun olan İnalcık, Timur üzerine hazırladığı bir seminerle Fuad Köprülü'nün dikkatini çekti, onun takdir ve tavsiyesiyle 30 Nisan 1940'da Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Yeni Çağ Kürsüsü'ne ilmî yardımcı olarak tayin edildi. 1942 yılında 'Tanzimat ve Bulgar Meselesi' başlıklı doktora tezini verdi. 1943'te 'Viyana'dan 'Büyük Ricat'e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı' başlıklı teziyle doçentliğe atandı. Yakınçağ Bölümü'nde doktorasını tamamladıktan sonra, 1942-1972 yılları arasında aynı fakültede öğretim üyesi olarak çalışmalarını sürdürdü.





Araştırma sahasını doktora tezinden itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun sosyal ve ekonomik meselelerine yoğunlaştıran İnalcık, İstanbul'da Osmanlı Arşivlerinde ve Bursa Şer'iyye Sicilleri üzerinde araştırmalar yaptı. 1947'de Türk Tarih Kurumu (TTK) üyeliğine seçildi. 

Başarılı Bir Öğrenci: İlber Ortaylı

Halil İnalcık 1953-54 senesi ders döneminde, Columbia Üniversitesi'ne ziyaretçi öğretim üyesi olarak davet edildi. Bundan sonra 1956-57 yıllarında Harvard Üniversitesi'nde birtakım araştırmalarda bulundu. 1957'de yurda geri dönerek bir zamanlar kendi okuduğu okulda, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde ders vermeye başladı. Burada ileride çok başarılı olacak parlak bir öğrencisi de vardı: İlber Ortaylı. Halil İnalcık öğretmen olmuştu fakat öğrenciliğini de ihmal etmiyordu. 1960-61 yılında Beyrut'a giderek burada Arapça öğrendi. Sonrasında aralıksız hizmet verdiği Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi'nden 1972 yılında emekli oldu.



Görsel, 2009-2013 yılları arasında NTV'de yayınlanan 'İlber Ortaylı ile Tarih Dersleri' adlı programın 17 Nisan 2009'daki bölümünden.

Bir Bölümün Kuruluşu

Halil İnalcık 1992 yılında, İhsan Doğramacı tarafından Bilkent Üniversitesi'nde bir tarih bölümü kurması için davet edildi. Fakat bu tarih bölümü sadece lisansüstü düzeyde olacaktı. İnalcık bu bölümün başarılı bir şekilde oluşturulmasını sağladı. Aynı yıl Türkiye Bilimler Akademisi'ne (TÜBA) şeref üyesi olarak seçildi. 

Halil İnalcık 2003 ylında Bilkent Üniversitesi'nde 'Center for Ottoman Studies' adlı bir merkez kurdu. Halil İnalcık, yıllardan beri çeşitli rşivlerden topladığı belge ve defterlerin kopyalarını, yarım kalmış araştırma metinlerini, 1000'den fazla ayrıbasımı ve diğer materyalleri bu merkeze bağışlamıştır.

Yaptığı Çalışmalar ve Ortaya Koyduğu Eserler Yönüyle Halil İnalcık

Hiç süphesiz bu kısa yazıda 25'ten fazla kitabın ve 300'ü aşkın makalenin sahibi olan Halil İnalcık'ın tarih metodolojisini bütün yönleriyle değerlendirme imkânı yoktur. Burada sadece onun metodolojisi hakkında genel bir çerçeve sunulmaya çalışılmıştır.

İnalcık'ın eserlerine bakıldığında, onun Osmanlı siyasi tarihine ilişkin çok kapsamlı araştırmalar yapmış olduğu, esas ilgisini Osmanlı sosyal ve ekonomik problemleri çözmeyi esas alan tarih çalışma alanı üzerinde Fuad Köprülü ve Ö. Lütfi Barkan gibi bazı önemli tarihçiler ile 1950'lerde tanıştığı F. Braudel ve Annales okulunun önemli etkileri söz konusudur. 

Halil İnalcık'ın eserlerine bir bütün olarak bakıldığında onun Osmanlı tarihinin hemen hemen bütün dönemleri üzerinde araştırmalar yaptığı ve bu araştırmalarında muazzam bir konu çeşitliliği olduğu görülür.




Halil İnalcık'ın Mustafa Kemal Atatürk'le Olan Güzel Anısı

25 Temmuz 2016'da, tam 100 yaşındayken aramızdan ayrılan ünlü tarihçi Halil İnalcık, bu 100 yıllık yaşamına Atatürk'le bir anı da sığdırmayı başarmış. Kendi ağzından dinleyelim.





*Bu yazı BÜT(Bil Üret Tartış) dergisinin 2016 yılının Eylül-Ekim sayısında yayınlanmıştır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Hocaların Hocası, 100 Yıllık Bir Çınar: Halil İnalcık

"72 kitabım var, çoğunu 80 yaşından sonra yazdım. Bir şeye âşık oldunuz mu her şeyi unutursunuz..." Halil İnalcık Bu yazımda s...